Zout water vraagt om speciale drainage

Het grondwater onder veel landbouwpercelen en het oppervlaktewater in sloten en vaarten in het gebied Franekeradeel-Harlingen worden steeds zouter. Dat komt vooral door klimaatverandering en bodemdaling. Wat kunnen we daar tegen doen? Eén van de mogelijkheden is om via speciale drainage de beschikbaarheid van zoet water in landbouwpercelen te behouden en zelfs groter te maken. Dit kan een belangrijke maatregel zijn voor agrarische ondernemers.

Als het nooit zou regenen, dan zou het grondwater en slootwater in het gebied zo zout zijn dat er geen of beperkt landbouw mogelijk is. Dat zout zit in de bodem doordat er vroeger een zee was. Ook komt er onder druk van de stijgende zeespiegel meer zout water ondergronds het land binnen. We hebben in de afgelopen eeuwen dijken opgetrokken om hier te kunnen leven. Nu kijken we uit over groene weilanden waar koeien en schapen grazen. We zien velden waarop agrariërs aardappels, broccoli of suikerbieten telen. Die gewassen kunnen daar goed groeien, omdat ze met hun wortels in zoet water staan. Dat zoete water komt in het grondwater door regenval. Maar daaronder kan zout water op de loer liggen.

Gevolgen klimaatverandering en bodemdaling

Nu verandert het klimaat. Daardoor neemt de temperatuur toe. Door die temperatuursverhoging stijgt de zeespiegel, de druk vanuit de zee neemt toe en daardoor komt het zoute water in de grond en sloten meer omhoog. Daarnaast is er bodemdaling door gas- en zoutwinning, waardoor het zoute water dichter bij de oppervlakte kan komen of in de sloten. Dat noemen we ‘verzilting’. Dit is geen nieuw fenomeen. Omdat het land hier is ingedijkt, hebben we al honderden jaren te maken met die zoute ondergrond. De bodemdaling geeft ook nog een ander probleem: de landbouwpercelen worden natter. Dat is niet goed voor de landbouw. Je zou dit kunnen oplossen door een lager waterpeil in de sloten. Maar dat zorgt er juist ook voor dat het zoute grondwater naar boven komt. Dus dat doen we (bijna) niet. Er zijn wel andere oplossingen.

Verzilting

Er is niet overal sprake van verzilting. Het naar boven komen van zout grondwater onder een landbouwperceel is ook afhankelijk van de bodemopbouw en hoogteligging. Liggen er zandlagen of dikke kleilagen onder een land- bouwperceel? Liggen de percelen hoog, bijvoorbeeld op een kwelderwal of een terp? Het zoute grondwater komt vaak makkelijker boven bij een laag perceel met een zandige bodem. Dit betekent dat een agrariër feitelijk voor elk perceel moet weten of er verzilting speelt of niet. En moet meten hoeveel zoet water er onder het perceel ligt. De hoeveelheid zoet water onder het perceel noemen we de zoetwaterlens. Is er 1 tot 4 meter zoet water onder het perceel dan noemen de lens dik, dun is enkele tientallen centimeters tot 1 meter.

Oplossingen

De verzilting in sloten wordt zoveel mogelijk opgelost met doorspoeling met zoet water. Daar is het Wetterskip Fryslân al jaren druk mee. Dat zoete water komt (via een lange weg) uit het IJsselmeer. Maar wat doen we met landbouwpercelen die natter worden en hoe voorkomen we dat zout grondwater boven komt? Dat kan met drainage, maar dan wel met heel specifieke drainage. De gebruikelijke drainage zorgt dat de landbouwpercelen droger worden, maar voert ook kostbaar zoet water af. En dat water is nu juist nodig om gewassen mee te verbouwen. Als er verzilting speelt, dan zorgt gebruikelijke drainage voor minder zoet water in de grond onder de gewassen. Daar komt zout water voor in de plaats. De gewassen komen dan eerder met de ‘voeten in het zout’ en groeien slechter of gaan dood.

Dat wordt nog versterkt door dat gewassen in de groeiperiode -zeker bij warme zomers- veel water verdampen en het zoete water versneld uit de grond halen. Bestaat er ook een vorm van draineren die dat voorkomt? Ja, voor situaties waarbij er zout grondwater op de loer ligt, is er speciale drainage. Wij noemen dit anti-verziltingsdrainage. Die is duurder, maar zorgt er voor dat het zoete water beschikbaar blijft – en zelfs dat er meer bij komt – voor de gewassen.

Financiële bijdrage

Binnen de gebiedsontwikkeling is er voor een deel van de percelen in het plangebied de mogelijkheid om een financiële bijdrage te krijgen voor de aanleg van gebruikelijke drainage. Die percelen staan op de website (directe link). Voor de aanleg van de speciale (anti-verziltings) drainage is er ook een bijdrage beschikbaar. Die is fors hoger dan die voor gebruikelijke drainage.

Meer weten?

Bent u agrariër en wilt u meer weten over verziltingsdrainage? Komende zomer is daar voorlichting over. U krijgt later per brief een persoonlijke uitnodiging voor de informatiebijeenkomst. Dan krijgt u uitleg over hoe u het beste uw percelen kunt draineren en beschermen. Liever eerder informatie? Neem contact op met het secretariaat, via: 058-2928723.