Overloopgebieden Franekeradeel-Harlingen

Een overloopgebied is een laaggelegen gebied dat bij een hoge waterstand of forse regenval overstroomt. Zo’n gebied komt dan dus onder water te staan. Het is een soort tijdelijke opslagplaats voor overtollig water. Daardoor vermindert de druk op de dijken en blijven andere delen in het gebied droog. Door de bodemdaling in Franekeradeel-Harlingen en klimaatverandering is het nodig dat er zulke overloopgebieden komen. In het Inrichtingsplan staat welke plekken daarvoor zijn aangewezen. We leggen graag uit hoe het in zijn werk gaat.

Wat gaan we doen?
Om ervoor te zorgen dat er bij hevige regenval plek is voor het teveel aan water, wijzen we overloopgebieden aan in Franekeradeel-Harlingen. Die kiezen we binnen het zoekgebied voor overloop.

Waarom deze maatregel?
Deze overloopgebieden zijn er al veel in Fryslân, ook hier in dit gebied. Ze werden alleen nooit benoemd of aangewezen. En dat gebeurt nu wel. Voorheen waren er genoeg om water op te vangen, maar met de bodemdaling in Franekeradeel-Harlingen, en ook door de klimaatveranderingen, zijn er meer plekken nodig waar we bij extreme regenval water kunnen bergen.

Hoeveel grondeigenaren hebben er mee te maken?
Ongeveer 40 grondeigenaren kunnen er voor kiezen om deel te nemen aan de maatregelen.

 (Uit)werking
Op basis van modelberekeningen is nu gekeken welke laaggelegen gebieden onder water lopen bij hevige regenval. Dat gebeurt automatisch. Het is dus niet zo dat we een waterbergingsgebied inrichten en dat we overtollig water daar naartoe sturen. We kijken naar de plekken die automatisch onder water komen te staan. Een overloopgebied is dus ook geen ‘ingreep’, het is eerder dat we ruimte geven voor wat er in de natuurlijke situatie gebeurt.

Zoekgebieden voor overloop
Die overloopgebieden worden geselecteerd binnen een zoekgebied. Het gaat dan feitelijk om percelen die vrijwel helemaal overstromen. Deze percelen gaan we afwaarderen en een financiële tegemoetkoming voor betalen. Maar binnen dat zoekgebied komen ook percelen voor die maar voor een deel overstromen. Daar gaan we anders te werk: we gaan de lage delen van dat perceel met grond ophogen. Dan verliezen we waterberging op die plek. Hoe lossen we dat op? We gaan een naastliggende sloot verbreden en daar dus plaatsvervangend een stuk extra berging maken, als compensatie. We noemen dat ‘werk met werk’.

Gevolgen voor grondeigenaren bij afwaardering
Dat ruimte gevenheeft uiteraard gevolgen voor de grondeigenaar. Een stuk land dat om de zoveel jaar onder water komt te staan, vermindert in waarde en beperkt de gebruiksmogelijkheden. Daarvoor betalen we een financiële tegemoetkoming.

Berekeningen bij afwaardering
De vraag is dus: hoe vaak loopt dit land onder en wat is het dan nog waard? De gronden in het gebied worden daarom getaxeerd. Daarbij kijken de taxateurs naar de bodemsamenstelling (klei of zavel) en productiemogelijkheden. Ook wordt gekeken hoe vaak dat land statistisch gezien onder water komt te staan. Bijvoorbeeld 1x in 10 jaar, of een 1x in 25 of 50 jaar. Alles ten opzichte van de situatie in 2021 wanneer de bodemdaling stopt.

Er wordt een afwaardering bepaalt over het verschil tussen de situatie zonder en met bodemdaling en klimaatverandering. Dat bedrag is de tegemoetkoming voor de grondeigenaar. Dit wordt allemaal uitgerekend op advies van een drie taxateurs en volgens een vaste werkwijze.

Hoe gaan we het bij afwaardering aanpakken?
In de koopakte van de grond komt te staan dat het land is bestempeld als overloopgebied. Ook dat de grondeigenaar dat accepteert en het de laaggelegen grond dus niet ophoogt. (Daarmee gaat immers de functie als overloopgebied verloren.) Dit gebeurt nog voor de ruilverkaveling.

Keuzes grondeigenaren en procedure bij afwaardering
Als de overloopgebieden officieel zijn vastgelegd in de koopakte en de waardevermindering is afgerekend, kan de grondeigenaar aangeven dat hij deze gronden wil ruilen (een akkerbouwer kan bijvoorbeeld niet veel met een overloopgebied). De vraag is wel, of er genoeg mogelijkheden zijn om te ruilen Dat blijkt pas als het ruilplan in 2018-2019 klaar is. 

Hoe werkt het bij ‘werk met werk’?
De bestuurscommissie bezoekt de betrokken grondeigenaren in dezelfde ronde als voor de afwaardering. Er worden dan afspraken op maat gemaakt. De bestuurscommissie betaalt de aanpassingen aan het perceel. Het resultaat kan best zijn dat één grondeigenaar 3 afgewaardeerde percelen krijgt en 4 die via ‘werk met werk’ aangepast en verbeterd worden.

Meer informatie
De betrokken grondeigenaren (bij wie overloopgebieden zijn aangewezen) krijgen daarover persoonlijk bericht en de gedetailleerde procedures worden persoonlijk toegelicht. Wilt u meer informatie over de werking van overloopgebieden? Neem dan gerust contact op met Wetterskip Fryslân (Joca Jansen).

Wilt u meer informatie over de financiële vergoeding en procedures?
Neem dan contact op met de provincie Fryslân (Johannes van Sinderen)

Wilt u meer inhoudelijke details, download dan deze Memo uitleg werken met overloopgebieden