Maatregelen helpen ook tegen de gevolgen van klimaatverandering

Het Inrichtingsplan Franekeradeel-Harlingen is gemaakt om de gevolgen van bodemdaling en klimaatverandering in het gebied te compenseren. De verandering van het klimaat vraagt een betere beheersing van waterafvoer. De maatregelen zijn daarom ook gericht op het in goede banen leiden van het (teveel aan) regenwater.

Wat gebeurt er als er veel regenwater valt? Gewoonlijk wordt het water dan via sloten en vaarten afgevoerd naar de Friese boezem. De boezem is een aaneengesloten stelsel van meren, kanalen en vaarten dat een vast peil heeft van – 0,52 m NAP. Uiteindelijk wordt het overtollige water vanuit de boezem afgevoerd naar het IJsselmeer en de Waddenzee.

Meer neerslag

Door de klimaatverandering komen er steeds meer extremen in het weer. In het voorjaar krijgen we te maken met langere periodes van droogte, in de zomer kunnen er forse plens- buien vallen en in de herfst en win- ter neemt de hoeveelheid neerslag toe. Ook zijn de buien heftiger. Dat merken we nu al: soms valt er lokaal binnen korte tijd heel veel neerslag. Die heftige lokale buien noemen we clusterbuien. Zo’n plensbui kan overlast veroorzaken, omdat er in korte tijd zoveel water valt dat het niet direct via gemalen of sluizen kan worden afgevoerd. In het ge- bied kunnen dan landbouwpercelen onder water lopen.

Verbreden sloten en vaarten

In het gebied verbreden we 24 km vaarten en sloten en maken we 35 km natuurvriendelijke oevers. Samen ongeveer 28 hectare. Zo creëren we meer bergingsruimte voor water- opvang. De onvoorspelbaarheid zit ‘m vooral in die plensbuien: als binnen een aantal uur 50 tot 80 mm water valt, dan kunnen deze brede vaarten dat water nog verwerken. De zogenaamde ‘overloopgebieden’ bieden dan ook uitkomst. Hier kan tijdelijk water worden geparkeerd. Maar als er bijvoorbeeld 100 mm valt, dan gaat dat maar gedeeltelijk lukken.

Overloopgebied: 132 hectare

Overloopgebieden zijn laaggelegen gebieden die bij calamiteiten onder water mogen lopen. De verbrede watergangen zorgen er voor dat het onderwaterlopen van landbouwgronden op deze plekken wordt geconcentreerd. Dit is met meerdere grondeigenaren zo afgesproken. Zij kregen hiervoor een vergoeding. Deze grond gebruiken zij als landbouwgrond. Die vergoeding krijgen de eigenaren, omdat de gewasopbrengst minder is, wanneer het landbouwperceel onder water staat. In totaal gaat het om 132 hectare aan overloopgebieden.

Nieuwe gemalen

In Nederland valt er meer regen dan dat er verdampt, het overschot aan water moet worden afgevoerd. Om het water aan en af te kunnen voeren, zijn gemalen nodig. Zo’n gemaal is een grote pomp. Normaal stroomt het water van een hoog naar laag. Zo’n gemaal pompt het water naar een ander, hoger gelegen gebied, of voert het af naar de Friese boezem die vaak een hoger peil heeft. Daardoor blijft de waterstand overal op het gewenste peil. Bij Herbaijum is in 2015 een nieuw gemaal gebouwd. Dit gemaal zorgt ervoor dat het omliggende gebied droog blijft. Komend jaar vervangt de bestuurs- commissie ook nog een gemaal bij Ried (de Mieden). Al deze maatregelen helpen het water in het gebied zo goed mogelijk te beheersen, waardoor we zo min mogelijk last krijgen van natte voeten.